زمان انتشار: ۱۳۹۷ دوشنبه ۲۰ اسفند ساعت 10:30 تاریخ بروزرسانی : ۱۳۹۷/۱۲/۲۰ ساعت 10:28    تعداد بازدید: 113    کد مطلب: 76313

محسن ریاضی، کارشناس تامین‌اجتماعی
ناپایداری مالی، افزایش انتظار


حسب اسناد بالادستی برنامه ششم توسعه، صندوق های بازنشستگی در کشور در کنار مقوله های آب و محیط زیست، سه چالش اصلی  حال حاضر کشور را تشکیل می دهند. انتظار بر این است که وقتی موضوعی بعنوان چالش بخصوص چالش اصلی  شناخته شد، ضمن ایجاد حساسیت در این خصوص برای تصمیم گیران و سایستگذران ، سیاست ها و برنامه های مختلفی برای رفع آن اتخاذ نمایند، حال اگر این موضوع با معیشت و زندگانی جامعه بخصوص قشر متوسط و آسیب پذیر جامعه نیز سرو کار داشته باشد، موضوع از اهمیت بیشتری برخوردار خواهد بود.
صندوق های بازنشستگی در کشور در سال 1397 با دو چالش اساسی: 1) ناپایداری مالی و عدم تکاپوی منابع داخلی جهت ایفای تعهدات به ذینفعان خود ، و 2) افزایش انتظارات ذینفعان از صندوق ها جهت حفظ قدرت خرید آنها بدلیل افزایش شدید قیمت ها در این سال، مواجه بودند. در خصوص مورد دوم باید اشاره کرد که یکی از اصول پذیرفته شده صندوق های بازنشستگی در سطح دنیا، اصل کفایت مزایا و بعبارتی کفایت مزایای پرداختی صندوق ها برای گذران زندگی مستمری بگیران است . بدلیل افزایش نسبتا شدید قیمت ها در سال 1397 و متعاقب آن کاهش قدرت خرید مستمری بگیران، افراد تحت پوشش این صندوق ها  انتظار دارند که کاهش قدرت خرید آنها از طریق این صندوق ها جبران شود. این در حالی است که صندوق های بازنشستگی با مشکل ناپایداری مالی و عدم تکافوی منابع درآمدی جهت ایفای تعهدات مواجهند و مسلما  شرایط فوق باعث وخیم تر شدن وضعیت موجود خواهد شد. شایان ذکر با توجه به اینکه صندوق های بازنشستگی به نوعی مکلف به افزایش مستمری پرداختی به ذینفعان خود متناسب با نرخ تورم هستند، با توجه به افزایش قیمت ها در سال 1397  ، مسلما افزایش مستمری در سال 1398  هر چند  به اندازه نرخ تورم تحقق یافته سال 1397 نخواهد بود، ولیکن از افزایش مستمری های  سال 1397 بیشتر خواهد بود و با توجه به نسبت پایین پشتیبانی (نسبت بیمه شدگان به مستمری بگیران) در صندوق های بازنشستگی، بدلیل  افزایش دستمرها و مستمری ها در سال آتی ، رشد مصارف این صندوق ها از رشد منابع آنها بیشتر خواهد بود که این موضوع به معنای وخیم تر شدن وضعیت مالی و پایداری این صندوق ها خواهد شد و بعبارتی چالش اصلی این صندوق ها (پایداری مالی) در سال آتی نه تنها روند بهبودی نخواهد داشت بلکه وضعیت نامناسب تری خواهد داشت.
اما مساله دیگر در خصوص صندوق های بازنشستگی، عدم اتخاذ سیاست های لازم  برای حفظ تعادل مالی و پایداری مالی آنها است. همانگونه که اشاره شد صندوق های بازنشستگی بعنوان یکی  از چالش های کشور طی سال های اجرای برنامه ششم شناخته شده است بنحویکه برخی از کارشناسان ازمسایل صندوق های بازنشستگی بعنوان ابر چالش نام می برند. در سال 1396 شواهدی مبنی بر حساسیت  حاکمیت بر سر مسایل صندوق های بازنشستگی و در راس آنها سازمان تامین اجتماعی بعنوان بزرگترین صندوق بازنشستگی کشور که نیمی از جمعیت کشور را در خود جای داده است ظهور کرد و این خوش بینی را نزد کارشناسان صندوق های بازنشستگی ایجاد کرد که حاکمیت هر چند دیر ، بالاخره وجود مشکل در صندوق های بازنشستگی را به رسمیت شناخت و بدنبال چاره ای بر ای حل مشکلات این صندوق ها است . در گزارش تهیه شده توسط مرکز پژوهش های مجلس با عنوان  "بررسی وضعیت سازمان تأمین اجتماعی و ضرورت اصلاحات بنیادی در آن " پیشنهادات جهت رفع چالش های این صندوق ارایه شد که از آن جمله می توان به "جلوگیری از تولید و انباشت بدهی های دولت " ، " بازپرداخت بدهی های سنواتی جاری و معوقه دولت " ، "لغو تدریجی و پلکانی معافیت های بیمه ای " ، " اصلاح ساختار و برقراری سه جانبه گرایی " ، " درج بودجه سازمان در بودجه عمومی کشور "  اشاره کرد . متعاقب آن بررسی مسایل این سازمان  در جلسه غیر علنی مجلس در اواخر سال 1396 نوید دهنده روزهای خوب برای این سازمان  جهت رفع چالش های آن بود . اما متاسفانه در بودجه های سال 1397 و 1398 که محل رفع چالش های مذکور  و اجرایی شدن پیشنهادات مذکور بود ، نه تنها هیچ گامی  در زمینه اجرایی شدن این پیشنهادات و رفع چالش های این سازمان  بر نداشته نشد بلکه اقداماتی در جهت عکس سیاست های مذکور که پایداری مالی این سازمان را در معرض تهدید قرار می داد ، اتخاذ گردید که در این خصوص می توان به الزام سازمان تامین اجتماعی به واریز حق بیمه سهم درمان به خزانه دولت در تبصره های بودجه سال 1396 ، و یا تاکید و پافشاری دولت برای واگذاری شرکت های صندوق های بازنشستگی  و خروج از بنگاهداری بدون انجام کارهای کارشناسی و مهیا نمودن زیر ساخت های و پیش نیازهای مورد نیاز برای این مهم ، اشاره کرد .
در مجموع می توان ادعا کرد علی رغم ضرورت رسیدگی به چالش های صندوق های بازنشستگی در کشور که می توان از  آن با عنوان " ابر چالش" نیز یاد کرد  ، متاسفانه در عمل هیچ اتفاقی درزمینه حل مسایل و مشکلات این صندوق ها در حاکمیت نیفتاده است . "انجام اصلاحات" بعنوان راهکار بلند مدت و  "بازپرداخت بدهی های دولت"  بعنوان راهکار کوتاه مدت ، دو نیاز اساسی صندوق های بازنشستگی ( و بطور خاص سازمان تامین اجتماعی بعنوان بزرگترین صندوق بازنشستگی کشور ) در شرایط فعلی است که علی رغم ضرورت آن و نیز وجود قوانین و مقررات لازم در اسناد بالادستی کشور نظیر قانون ساختار نظام جامع رفاه و تامین اجتماعی ، قوانین برنامه های توسعه ای و قوانین بودجه سالانه ، در  عمل هیچ اتفاقی خاصی در زمینه حل مسایل صندوق های بازنشستگی نیفتاده است و افق و چشم انداز مثبتی نیز حداقل در آینده نزدیک در این زمینه متصور نیست و به نظر می رسد مقرر است همچون دهه ها و سنوات گذشته حل مشکلات این صندوق ها به سنوات آینده  و دولت های بعدی انتقال یابد . این در حالی است که بدلیل ماهیت این صندوق ها ، انتقال مسایل این صندوق ها به سنوات آتی دشوارتر ، پیچیده تر و پرهزینه تر خواهد بود   و از این رو لازم است انجام اصلاحات و حل مسایل و مشکلات این صندوق ها در اولویت اول حاکمیت قرار گیرد . در پایان شایان ذکر است انجام بهینه کارکردهای برشمرده شده برای یک صندوق بازنشستگی از جمله کارکردهای اقتصادی ، اجتماعی و سیاسی آنها ، مستلزم وجود شرایط پایدار مالی و توانایی آنها در ایفای باکیفیت و به موقع تعهدات خود در قبال ذینفعان خود است . حال اگر این صندوق ها از شرایط آرمانی و نرمال خود بدور باشند و نتوانند نقش های مترتب شده برای آنها را به موقع انجام دهند ، این صندوق ها نه تنها نمی توانند ایفاگر  کارکردهای برشمرده شده برای آنها باشد و بعبارتی راه گشای مسایل جامعه باشند ، بلکه خود به مشکل و چالش برای نظام و حاکمیت تبدیل خواهند شد و بعبارتی بجای اینکه عاملی جهت رشد و توسعه اقتصادی کشور باشند ، خود به عامل ضد رشد و توسعه تبدیل خواهند شد ، شرایطی که بر خلاف تصور عموم می توان ادعا کرد صندوق های بازنشستگی کشور در این مرحله قرار دارند  بنحویکه ده ها هزار میلیاردی که سالانه از بودجه عمومی کشور به این صندوق ها برای ایفای تعهدات خود  تخصیص می باید ، در صورتیکه در طرح ها و پروژه های عمرانی یا سایر اولویت های کشور هزینه می شد ، می توانست مسیر رشد و توسعه کشور را هموارتر کند . نکته جالبتر اینکه این شرایط در سنوات آتی بسیار شدیدتر دنبال خواهد شد و وابستگی صندوق های بازنشستگی به منابع دولتی با رشد تصاعدی افزایش خواهد یافت و این به معنی به مخاطره افتادن رشد و توسعه اقتصادی کشور در حالت کلی آن  است . امید است که در سنوات آتی در عمل حل مشکلات این صندوق ها در اولویت دولتمردان قرار گیرد که در صورت عدم انجام این مهم ، این صندوق ها همچون آتش زیر خاکستر یا یک بمب عمل نکرده،  کلیه مسایل کشور را تحت تاثیر قرار خواهند داد.

منبع: هفته نامه تجارت فردا

ارتباط مستقیم در فضای مجازی با سرپرست سازمان تامین اجتماعی
به صفحه اینستاگرام سازمان تامین اجتماعی بپیوندید
کلید واژه
 

ارسال نظر
۱۰۰
captcha